وسايل تجملى و تفريحى چون كشتىهاى زيبا به شكل اسب ، عقاب ، باز ، فيل و شير مبالغ بسيارى هزينه مىنمود . براى نمونه ، وى تنها براى ساخت كشتى تفريحى به شكل دلفين ، مبلغ سه ميليون درهم خرج نمود . « 1 » در سراسر دوره اول خلافت عباسيان ، شواهد رشد و نفوذ فرهنگ و هنر ايرانى در عرصه‌هايى چون معمارى ، نقاشى ، منسوجات و صنعت به خوبى آشكار است . نقاشىهاى ديوارى قصرهاى عصر عباسى و تصاوير خنياگران و حيوانات ، پرندگان و نباتات به گونه‌اى يادآور هنر عصر ساسانى است . « 2 » يكى از عناصر تزئينى هنر اسلامى كه در دوره عباسيان تحول بسيارى يافت ، خط كوفى بود . با تنزل كاربردى اين هنر شگرف اسلامى ، خطوط ديگرى چون نسخ ، ثلث ، تعليق ، محقق ، « 3 » ريحانى « 4 » و رقاع نيز ابداع شدند « 5 » كه افتخار ابداع بيشتر آنها از آن ايرانيان است . « 6 » در دوره عباسيان توجه به اين خطوط فزونى يافت و متون دينى ، ديوان‌ها و دفاتر دولتى عمدتاً با آنها نگاشته مىشد . تذهيب‌كارى ، تزئين قرآن و زرنگارى صفحات آن نيز در اين دوره رواج داشت . « 7 » در قرن چهارم به جز قرآن ساير كتب مصوّر نيز تذهيب مىشدند و گاه به تصاويرى مزين مىگشتند . گچبرى و حجّارى نيز از ديگر تزئيناتى بود كه در معمارى كاربرد بسيار داشت . مساجد و قصرها از مهارت استادكاران اين دوره حكايت دارند . بسيارى از حجارىها ، گچبرىها ، تراش‌كارىها و منبّت‌كارىهاى دوره اول خلافت عباسيان با اشكال زيباى توريقى ( برگ درختان و گياهان ) يا گل و بوته تزئين مىشدند . از سويى خطوط اسليمى نيز در كاشىكارىها و گچ‌برىهاى محراب مساجد راه يافت . « 8 » اشكال حيوانى و سر پرندگان و اشكال نباتى برگ مو و نخل ، از

--> ( 1 ) . همان ، ج 12 ، ص 5600 . ( 2 ) . بنگريد به : س . م . ديماند ، راهنماى صنايع اسلامى ، ترجمه عبداللَّه فريار ، ص 39 - 31 . ( 3 ) . ريشه اين خط كوفى است . ( 4 ) . اين نوع خط از متفرعات خط محقق است و به روايتى منسوب به على بن عبيده معروف به ريحانى ، ازمشاهير و فصيحان معاصر مأمون عباسى است . ( 5 ) . براى اطلاع از اين خطوط بنگريد به : على سامى ، نقش ايران در فرهنگ اسلامى ، ص 51 - 49 . ( 6 ) . همان ، ص 51 . ( 7 ) . احمد امين ، ظهر الاسلام ، ص 356 . ( 8 ) . على سامى ، نقش ايران در فرهنگ اسلامى ، ص 61 .